KSIĄDZ

KSIĄDZ/PREZBITER

– gr. presbýteros – starszy –
Prezbiter, czyli potocznie ksiądz, to stopień sakramentu święceń, z którym spotykamy się na co dzień. Prezbiterem jest każdy proboszcz, wikariusz, zakonnik, kapłan. Tak naprawdę to z prezbiterami mamy do czynienia na co dzień, oni czekają na nas w konfesjonale, sprawują Mszę św., chrzczą nasze dzieci i grzebią naszych zmarłych, to oni odwiedzają nas w czasie kolędy i z nimi spotykamy się w biurze parafialnym.
Prezbiter to przede wszystkim współpracownik biskupa. Powołaniem bowiem każdego księdza jest pomagać biskupowi w wypełnianiu jego misji apostolskiej. I choć każdy ksiądz dzięki otrzymanemu sakramentowi święceń upodabnia się do Chrystusa Kapłana, to jego kapłaństwo jest nierozerwalnie związane z biskupstwem i stanowi jedynie udział w jego władzy.
„Prezbiterzy, chociaż nie posiadają pełni kapłaństwa i w wykonywaniu swojej władzy są zależni od biskupów, związani są jednak z nimi godnością kapłańską i na mocy sakramentu kapłaństwa, na podobieństwo Chrystusa, najwyższego i wiecznego Kapłana, wyświęcani są, aby głosić Ewangelię, być pasterzami wiernych i celebrować kult Boży jako prawdziwi kapłani Nowego Testamentu” (KKK 1564).
Powołaniem prezbitera, czyli zwykłego księdza, jest podobnie jak w przypadku biskupa głoszenie Słowa Bożego, sprawowanie sakramentów i pomaganie innym w dążeniu do Boga. W szczególny sposób uwidacznia się to w czasie sprawowania Eucharystii, gdy działając w zastępstwie Chrystusa, łączą modlitwy wiernych z Jego ofiarą. Z tej jednej ofiary każdy kapłan czerpie całą moc swojego posługiwania (por. KKK 1566).
Ich posługa sięga jednak dalej i wykracza poza Ofiarę eucharystyczną. Kapłan bowiem ma wychodzić naprzeciw wszystkim duchowym potrzebom ludzi wierzących i poszukujących Boga. Wobec wiernych pokutujących pełni posługę pojednania, wobec chorych – posługę pokrzepiania, a wobec Boga stają, by przedstawiać mu potrzeby i błagania wiernych (por. Święcenia prezbiterów, 102).

We wczesnym okresie funkcjonowania tych urzędów były one tożsame z urzędami biskupów. Kolegia prezbiterów (prezbiteria, rady starszych) stały na czele starożytnych Kościołów lokalnych. Na przełomie III i IV w. prezbiterów zaczęto nazywać kapłanami (większość osób tytułowanych „księżmi” w chrześcijańskich Kościołach w Polsce, w tym w Kościele katolickim jest właśnie prezbiterami).

W Kościele katolickim, prezbiterat jest drugim stopniem kapłaństwa (wyższym od diakonatu i niższym od episkopatu).

Prezbiterem może zostać wyłącznie ochrzczony mężczyzna. Decyzja o udzieleniu święceń prezbiteratu należy jednak wyłącznie do biskupa. Prawo kanoniczne od czasów soboru trydenckiego nakłada na prezbiterów obowiązek posiadania, oprócz predyspozycji moralnych, również intelektualne, stąd wynika obowiązek kształcenia się prezbiterów (→ seminarium duchowne). W tradycji łacińskiej przyjętą zasadą i wymogiem jest bezżenność prezbiterów w czasie gdy tradycje wschodnie nie nakładają takiego zobowiązania. Inne konieczne wymagania do zostania prezbiterem to konieczność bierzmowania i ukończenia dwudziestego piątego roku życia.

Podstawowym, przysługującym na podstawie prawa kanonicznego wynagrodzeniem prezbitera jest stypendium mszalne. Pozostałe formy wynagrodzenia pieniężnego dla prezbitera zależne są od decyzji biskupa.

Prezbiter jest zwykłym szafarzem Eucharystii. Za zgodą biskupa ma prawo do głoszenia w czasie mszy kazań i homilii oraz do katechizacji. Zwykłym strojem liturgicznym prezbitera podkreślającym jego urząd w liturgii jest stuła przewieszona przez szyję oraz ornat.

Za zgodą biskupa prezbiter ma prawo do bycia szafarzem sakramentu pojednania oraz bierzmowania.

Na mocy urzędu kapłańskiego jest zwykłym szafarzem sakramentów: chrztu i chorych oraz asystującym małżonkom w czasie sakramentu małżeństwa. Również na mocy swego urzędu kapłańskiego prezbiter jest szafarzem sakramentaliów. Egzorcyzmy wolno jednak prezbiterowi sprawować wyłącznie na polecenie lub za zgodą biskupa.