OLEJE ŚWIĘTE

OLEJE ŚWIĘTE

Oliwy używano do posiłku, zewnętrznie do kąpieli, w lecznictwie (pielęgnacja ran, leczenie niektórych chorób).

Oliwa to:
1. Znak błogosławieństwa Boga. Oliwa, a zwłaszcza jej obfitość, jako produkt ziemi była znakiem błogosławieństwa Bożego (Pwt 7,13; 11,14; Jr 31,12; Jl 2,1-9), brak oliwy traktowano jako znak kary ze strony Boga (Pwt 28,40; Mi 6,15);

2. Znak radości – oliwa nasycona zapachem (Ps 23,5; 92,11; Mt 28,7). Odmówienie posługiwania się oliwą oznaczało pokutę (Dn 10,3). Oliwa posiadała wyjątkowe właściwości: olej wyborny na głowę, który spływa na brodę Aarona (Ps 133,2-3), zachowuje przed zepsuciem, łagodzi ból (por. zachowanie Samarytanina, który oblał rany pobitego oliwą; Łk 10,33-34). Jezus poleca apostołom, by namaszczali (Mk 6,13), zachęca do namaszczania oliwą chorych (Jk 5,14), gani panny, które nie zabrały ze sobą oliwy (Mt 25,1-4);

3. Z Księgi Wyjścia (29,7) dowiadujemy się, że z polecenia Boga Mojżesz przygotował specjalną oliwę do namaszczenia rzeczy (Namiot Spotkania, Arka Świadectwa, stół, naczynia, świecznik).

W Pierwszym Przymierzu oliwą namaszczano:

  • przedmioty kultu (Wj 30,22-23);
  • osoby (Aarona i jego synów „świętym olejem namaszczenia”; Wj 37,29);
  • królów (por. np. namaszczenie Dawida przez Samuela; 1 Sm 16,13). Namaszczenie króla Izraela oznaczało przekazanie mu władzy, potęgi, chwały ze strony samego Boga, Bóg był uważany za autora namaszczenia. Dlatego namaszczenie uważane jest za symbol Ducha Bożego (1 Sm 16,13; Iz 11,2). Było ono rodzajem wprowadzenia w sferę Bożą, ludzie nie powinni podnosić ręki na namaszczonego (1 Sm 24,7; 26,9). Namaszczenie nie było traktowane jako magiczne;
  • w epoce drugiej świątyni arcykapłana, a wkrótce wszystkich kapłanów. Namaszczenie dawało udział w Duchu Pana, w radości wybrania (oliwa radości; Ps 45,8);
  •  mowa jest o namaszczeniu proroków, ale bez użycia oliwy, było to namaszczenie duchowe, zlecenie im misji;

4. Namaszczenie Chrystusa. Chrystus (po grecku) i Mesjasz (w hebrajskim), jak wyznał św. Piotr (Mt 16,17), znaczy „namaszczony”. Dzieje (10,38) odnoszą tekst Iz 61,1 do Jezusa. Izajasz pisał: „Duch Pański nade mną, bo Jahwe mnie namaścił”. Fragment ten Dzieje (4,27) odnoszą najpierw do Chrystusa, nie tyle jako proroka, lecz do cierpiącego Sługi; natomiast Hbr 1,9 do Jezusa jako aktu namaszczenia królewskiego, chwalebne po zmartwychwstaniu.

Jezus został namaszczony nie oliwą materialną, ale Duchem Świętym: „Duch Pański spoczywa na mnie, ponieważ mnie namaścił”. Łukasz (4,18) cytuje Izajasza (61,1-2), św. Piotr w Dziejach (10,38) pisze: „Znacie sprawę Jezusa z Nazaretu, którego Bóg namaścił Duchem Świętym i mocą”. To namaszczenie dotyczy także wyznawców Chrystusa w 2 Kor 1,21. Apostoł stwierdza, że Bóg namaścił chrześcijan wraz z Chrystusem, wycisnął na nas pieczęć – znajduje się tu nawiązanie do rytów inicjacji;

5. Namaszczenie chrześcijan – św. Paweł w 2 Kor 1,21 stwierdza, że Bóg nas namaścił, a św. Jan (12,20) pisze: „wy natomiast macie namaszczenie od Świętego i wszyscy o tym wiecie”.
W tym wypadku nie chodzi o namaszczenie sakramentalne, lecz o udział w profetycznym namaszczeniu Jezusa poprzez wiarę (por. Ignace de la Potterie, La vie selon l’Esprit, condition du chrétien, Paris 1965, s. 107–167).

UŻYCIE OLIWY ŚWIĘTEJ W LITURGII

Oleje mają szerokie zastosowanie w liturgii: w sakramentach – chrztu, bierzmowania, kapłaństwa, namaszczeniu chorych, a także przy poświęceniu ołtarza, dedykacji kościoła i ołtarza.

Przy namaszczeniu wspominany jest Duch Święty:

a) chrzest: „Bóg wszechmogący, (…) który was uwolnił od grzechu i odrodził z wody i Ducha Świętego”; w sakramencie chrztu odbywa się namaszczenie olejem katechumenów, zwanym także olejem egzorcyzmu. Olej katechumenów wzmacnia ich duchowo, jest symbolem siły (nawiązanie do namaszczania atletów przed walką), umacnia ich do walki ze złym. W obrzędzie chrztu świętego po Vaticanum II ryt namaszczenia olejem katechumenów stosuje się w zależności od zdania Konferencji Episkopatu (w Polsce nie stosuje się). Po udzieleniu chrztu ochrzczeni namaszczani są olejem krzyżma świętego;

b) bierzmowanie: „przyjmij znamię daru Ducha Świętego”; bierzmowany namaszczony jest świętym krzyżmem;

c) namaszczenie chorych: „przez to święte namaszczenie niech Pan (…) wspomoże cię łaską Ducha Świętego”; owocem tego sakramentu jest dar Ducha Świętego, łaska umocnienia, pokoju, odwagi. Duch Święty prowadzi chorego do uzdrowienia duszy i ciała – oliwa jako element życia, oliwa zbawienia, symbol mądrości, święto nowej oliwy – symbol umocnienia i zdrowia fizycznego i duchowego. Konstytucja o Kościele następująco określa skutki namaszczenia: „przez święte chorych namaszczenie i modlitwę kapłanów cały Kościół poleca chorych cierpiącemu i uwielbionemu Panu, aby ich podźwignął i zbawił, a nadto zachęca ich, aby łącząc się dobrowolnie z męką i śmiercią Chrystusa, przysparzali dobra Ludowi Bożemu” (KK 11). Chociaż nie stosuje się nazwy „ostatnie namaszczenie”, sakrament chorych jest zjednoczeniem z męką Chrystusa i przygotowaniem do ostatniego przejścia. Należy go przyjmować już wówczas, gdy zaczyna grozić niebezpieczeństwo śmierci z powodu choroby lub starości (sakrament chorych, Konstytucja Apostolska). Przy namaszczeniu stosuje się olej chorych, pobłogosławiony w Wielki Czwartek;

d) namaszczenie w sakramencie święceń – stosuje się krzyżmo święte, a formuła wypowiadana przez biskupa brzmi: „niech Bóg (…) przeniknie cię olejem mistycznego namaszczenia i przez hojne błogosławieństwo zapewni owocność twojej posłudze”. Prezbitera wyraża prośbę, by Bóg strzegł neoprezbitera dla uświęcenia ludu chrześcijańskiego i składania ofiary Bogu;

e) przy dedykacji kościoła i ołtarza.