OŁTARZ

OŁTARZ

Historia religii potwierdza, że ołtarz był sercem wyznawanej religii. Szczególne znaczenie posiadał ołtarz całopalenia i ołtarz kadzielny w Pierwszym Przymierzu. Przestał on istnieć z chwilą zburzenia świątyni Jerozolimskiej w 70 r.

Ołtarz chrześcijański nie jest kontynuacją poprzednich, posiada własne misterium, żertwą ofiarną bowiem i składającym ofiarę jest Jezus Chrystus, w konsekwencji ołtarz pełni wyjątkową rolę w życiu chrześcijanina. Jest on miejscem ścisłego i witalnego kontaktu z Bogiem. Z nim związane jest całe życie człowieka. Poczynając od duchowych narodzin w sakramencie chrztu, poprzez bierzmowanie, Komunię Świętą, małżeństwo, aż po ostatnie pożegnanie, a i szczęście wieczne koncentruje się wokół ołtarza w niebie, na który Jezus Wieczny Kapłan składa ofiarę uwielbienia z aniołami i niezliczoną rzeszą zbawionych.
Cała godność i znaczenie ołtarza wiąże się ze sprawowaniem Eucharystii. Nie należy nigdy rozdzielać tych rzeczywistości. Dlatego historia potwierdza różne przejawy szacunku i czci względem ołtarza: obejmowanie ołtarza, całowanie, pocałunek w ogólnym odbiorze jest wyrazem miłości. Ucałowanie ołtarza było uczczeniem obecnego Chrystusa in mysterio skłony, okadzanie.
Cześć i szacunek ołtarza nie ograniczały się jednak do wyjątkowych okoliczności. Przejawiał się, na co dzień. Istniał zwyczaj, że młode matki przynosiły nowonarodzone dziecko przedstawiając je Bogu przez gest składania na ołtarzu razem ze świecą. Wierni wstępując do kościoła na modlitwę, przed opuszczeniem całowali ołtarz- zwyczaj ten istniał już w czasach św.Ambrożego
W południowej Francji (Auriol,Marseille) znaleźć można ołtarze, na którym ku krzyżowi skierowane są dwie owieczki, czy dwie gołębice- symbolizujące właśnie gromadzenie się wiernych przy Chrystusie.
W najwcześniejszym okresie chrześcijaństwa w przestrzeni sprawowaniu liturgii był tylko jeden ołtarz stąd symbolika był wyrazista ołtarz znakiem i symbolem samego Chrystusa (św. Ambroży).Upowszechnianie się Mszy tzw. cichych, sprawowanych przez jednego kapłana, a także kult świętych skutkowały w mnożeniu ilości ołtarzy. Dokonała się równocześnie inna zmiana. Rozumienie ołtarza jako stołu (Ostatnia Wieczerza Jezusa z Apostołami, 1 Kor 10,21) zastąpiono traktowaniem ołtarza jako miejsca składania ofiary (spalanie- łacińskie altare od arare- spalać), w konsekwencji pojawiła się rozbudowa ołtarza, ozdabianie w różnych postaciach cyborium stopnie, balustrada retabulum, antependium.
W wyniku Ruchu liturgicznego Sobór Watykański II podjął zadanie dowartościowania ołtarza, co znalazło wyraz w Instrukcji o wykonaniu Konstytucji o Liturgii, a także w Ogólnym wprowadzeniu do Mszału Rzymskiego.
Podstawowe postanowienie to:”w każdym kościele powinien być ołtarz stały” tzn “tak zbudowany,że łączy się ściśle z posadzką i nie może być przesunięty, natomiast ołtarz przenośny można przesuwać” (nr 298 wydanie trzecie). Ołtarz powinien być zbudowany w oddaleniu od ściany, by można było łatwo obchodzić go dookoła i sprawować liturgię zwróconym twarzą w stronę ludu. Winien być tak usytuowany by “rzeczywiście stanowił ośrodek, ku któremu spontanicznie zwracać się będzie uwaga całego zgromadzenia wiernych.

Ołtarz stały ma być poświęcony – poświęcenie ołtarza

Ozdabianie ołtarza nie powinno go zasłaniać, lecz wręcz przeciwnie odkrywać, uwypuklać jego godność.

Natomiast Kodeks Prawa kanonicznego z 1983 w odniesieniu do ołtarza przynosi następujące postanowienia:

Kan. 1235. § 1. Ołtarz, czyli stół, na którym sprawuje się Ofiarę eucharystyczną, nazywa się stały, jeśli jest zbudowany w ten sposób, że zostaje złączony z posadzką i dlatego nie może być usunięty; przenośny zaś nazywa się wtedy, gdy może być przenoszony.

Kan. 1235 § 2. Wypada, by w każdym kościele był ołtarz stały; w pozostałych zaś miejscach, przeznaczonych na sprawowanie świętych obrzędów, ołtarz stały lub przenośny.

Kan. 1236. § 1. Zgodnie z ustalonym zwyczajem Kościoła, mensa ołtarza stałego winna być kamienna i to wykonana z jednego kamienia naturalnego. Za zezwoleniem jednak Konferencji Episkopatu może być użyty także inny materiał, odpowiedni i trwały. Kolumny zaś, czyli podstawę, można wykonać z jakiegokolwiek materiału.

§ 2. Ołtarz przenośny wolno wykonać z każdego materiału trwałego i odpowiedniego do użytku liturgicznego.

Kan. 1237. § 1. Ołtarze stałe winny być poświęcone, przenośne zaś poświęcone lub pobłogosławione, według obrzędów przepisanych w księgach liturgicznych.

Kan. 1238. § 1. Ołtarz traci poświęcenie lub błogosławieństwo zgodnie z postanowieniem kań. 1212. § 2. Przez przeznaczenie kościoła lub innego miejsca świętego do celów świeckich, ołtarze tak stałe, jak i przenośne nie tracą poświęcenia lub błogosławieństwa.

Kan. 1239. § 1. Ołtarz, zarówno stały, jak i przenośny, winien być zarezerwowany tylko do kultu Bożego, z całkowitym wyłączeniem użytku świeckiego.
§ 2. Pod ołtarzem nie wolno umieszczać zwłok, w przeciwnym razie nie można na nim odprawiać Mszy świętej.
Zmiana umiejscowienia ołtarza po Vaticanum II miała na celu podkreślenie centralnego miejsca ołtarza między zgromadzeniem i prezbiterium. Takie usytuowanie jest konsekwencją nowej wizji związków pomiędzy kapłanem i wiernymi, sprzyja idei zgromadzenia sprawującego wspólnie z celebransem, a w konsekwencji ułatwia współudział w misterium.
Centralnośc ołtarza oznacza praktycznie,że w czasie sprawowanej liturgii skłaniamy się zawsze w kierunku ołtarza, przechodząc przez środek, czynimy to z miłością. Ołtarz nie jest tylko przedmiotem, jest Stołem Pana, na którym Chrystus sprawuje swoje uwielbienie Ojca i łączy nas ze sobą jako współbiesiadników.